Selectie als ontwikkelinstrument

We weten dat plezier, ontwikkeling en veiligheid de basis vormen van sportbeleving. Toch moeten teams worden ingedeeld, bestaan er prestatieteams en komt het woord “selectie” elk seizoen terug als een vast onderdeel van de sport.

Maar wat als we dat woord loslaten in de klassieke betekenis? Wat blijft er dan over?

Een proces van kansen bieden, ontwikkelen en passend uitdagen. Niet om te bepalen wie er “bij hoort”, maar om te begrijpen wat een speler nodig heeft om een volgende stap te zetten.

Zodra we selectie losmaken van status en uitsluiting en het opnieuw definiëren als ontwikkelinstrument, zoals Jamilon Mülders tijdens zijn workshop met HTC4-cursisten zo helder verwoordde, ontstaat ruimte voor wat (jeugd)hockey werkelijk nodig heeft: groei, plezier, veiligheid en perspectief.

Selectie is geen oordeel, maar een zorgvuldig vormgegeven onderdeel van een bredere ontwikkelvisie. Een visie waarin elk kind zich mag ontwikkelen op zijn of haar tempo, en waarin keuzes dienen om spelers verder te helpen, niet om te bepalen wie vandaag “goed genoeg” is.

Wees eens eerlijk…

Durf jij als trainer/coach je prestatiedrang en ego opzij te zetten om écht te kiezen voor ontwikkeling?

En ouders: zijn jullie bereid om verwachtingen los te laten, vertrouwen te geven en ruimte te creëren, zodat jullie kind met plezier blijft spelen?

Selectiemomenten roepen altijd emoties op, dus wees je bewust van je invloed. In zijn workshop haalt Mülders een klassiek inzicht aan dat raakt aan de kern van selecteren: “Het zijn niet de gebeurtenissen die mensen verontrusten, maar de oordelen die ze vormen.” Juist daarom is het essentieel dat coaches zich bewust zijn van hun invloed. Woorden geven richting, verwachtingen kleuren ervaringen en communicatie bepaalt of een speler verder kan groeien of juist vastloopt. Een selectie kan teleurstellen, maar mag nooit beschadigend te zijn.

Ook het begrip ‘talent’ vraagt om een scherpere blik. Talent is geen stempel, maar een dynamisch geheel van nieuwsgierigheid, leergierigheid, weerbaarheid, motorische ontwikkeling, spelinzicht, gedrag en persoonlijkheid.

Toch horen we nog vaak: “Dat is echt een talent, zij moet het wel gaan maken.” Maar wat doet zo’n uitspraak met een speler? En wat zegt talent zonder goed gedrag? Labelen vergroot druk, creëert tunnelvisie en zorgt dat laatbloeiers worden gemist. Gedrag en potentie zeggen veel meer dan momentopnames, terwijl selectie in de praktijk nog regelmatig op dat laatste is gebaseerd.

Durf jij dus echt te kijken naar potentie in plaats van naar prestaties van vandaag: naar nieuwsgierigheid, leergierigheid, weerbaarheid en omgeving. Kies je voor de speler die één keer per week traint, barst van energie en dapper nieuwe dingen probeert? Of voor de speler met honderd vlieguren, alle faciliteiten, die altijd scoort, maar wiens gedrag ten koste gaat van het team? Ontwikkelpotentieel zie je niet in het vandaag, maar in de bereidheid om te leren, in reacties op begeleiding en in hoe een speler zich ontwikkelt over tijd.

Vergelijken is in de sport vaak bijna een verboden woord, maar dat hoeft niet. Belangrijk is wel wat we ermee bedoelen.

Vergelijken in de zin van status of prestatie ten opzichte van een ander kan druk en ruis geven. Maar jezelf spiegelen aan anderen, zoals Wietske Idema zo treffend beschrijft in haar boek Lieve mensen winnen niet, kan juist helpen om te groeien.

Niet door jezelf kleiner te maken, maar door nieuwsgierig te zijn: Wat doet die ander waardoor iets lukt? Wat kan ik daarvan leren? Dat vraagt onafhankelijkheid en onderzoekend vermogen, precies de kwaliteiten die horen bij een gezonde sportontwikkeling.

Vergelijken wordt pas problematisch wanneer het draait om status of verwachtingen; als het gaat over leren, kan het juist ontwikkeling versnellen.

Lees in de nieuwsbrief KNHB Training en Coaching over het boek van Wietske Idema (maart 2026).

Ontwikkeling staat niet op zichzelf. Het Jeugdsportkompas sluit daar naadloos op aan: het helpt trainers, ouders en clubs om steeds opnieuw de vraag te stellen wat een kind nu nodig heeft om met plezier te kunnen groeien.

Het kompas benadrukt dat ontwikkeling ongelijk verloopt, dat gedrag en motivatie belangrijker zijn dan momentprestaties en dat ouders actief onderdeel zijn van het ontwikkelproces.

In die driehoek speler-trainer-ouder, zijn de ouders een grote, maar vaak onderbelichte rol. Hun verwachtingen, gedrag en reacties hebben direct invloed op de sportbeleving van kinderen. Een ontwikkelcultuur kan niet bestaan zonder gedeelde taal en gezamenlijke waarden.

Lees meer over het Jeugd Sportkompas op: Jeugdsportkompas | PedagogischSportklimaat.nl

Om selectie als middel voor ontwikkeling te gebruiken, moeten het worden losgemaakt van het idee dat jeugdselecties een strijd zijn om de beste plek. In lijn met de KNHB-visie is selectie geen eindpunt, maar een middel dat helpt om passende uitdagingen te bieden, motivatie te versterken en ontwikkelkansen zichtbaar te maken. Dat vraagt om een coachrol die dienend is in plaats van beoordelend: coaching als gidsend leiderschap waarin de sporter centraal staat, met structuur, eerlijke communicatie en reflectie. Het gaat om perspectief, niet om uitsluiting.

Zie ook het document: ’’Visie op ontwikkeling van hockeyers’’ KNHB voor de uitgangspunten achter kindgerichte ontwikkeling.

Om dit te borgen is een duidelijke clubvisie essentieel. Veel verenigingen beschikken over prachtige beleidsdocumenten, maar zolang deze niet zichtbaar worden in cultuur, training, keuzes en gesprekken, blijven het papieren kaders die vooral op momenten van discussie worden aangehaald. De kracht zit juist in de dagelijks praktijk: een gedeelde taal tussen trainers, coaches en technisch verantwoordelijken, en een helder, consistent proces waarin keuzes gezamenlijk worden gedragen.

Voor praktische invulling en taal binnen jouw vereniging: zie het (bewerkbare) document van de Blauwdruk- technisch beleid.

Tegelijk leidt selectie in de praktijk nog te vaak tot uitsluiting, stempels en vroegtijdig afhaken. Daarom benadrukt de KNHB dat we breed moeten opleiden, flexibel moeten indelen, met aandacht

voor wat spelers op dit moment nodig hebben in hun ontwikkeling, niet voor een ideaalplaatje dat volwassenen voor ogen hebben.

Elk kind verdient ontwikkelruimte, niet een hokje waar het in moet passen.

Daarbij hoort ook dat we verder kijken dan techniek of prestaties. Gedrag en persoonlijkheid spelen een belangrijke rol in hoe iemand leert en functioneert in een team. Wie maakt anderen beter? Wie toont inzet, nieuwsgierigheid of weerbaarheid? En wie kost energie binnen een groep?

Teamsport draait op elk niveau om samenwerking en bijdragen aan de ontwikkeling van anderen. Ubuntu: ik ben omdat wij zijn.

Selecteren vraagt daarom om structuur en zorgvuldigheid: duidelijke tijdlijnen, gezamenlijke criteria en meerdere observanten, waarbij beoordeling niet afhankelijk is van één moment maar gebaseerd is op een breder en doorlopend beeld van de speler. Daarnaast is een eerlijke en transparante communicatie naar speler en ouder essentieel. Dat maakt selectie niet pijnvrij, emoties horen bij sport, maar wel eerlijk, uitlegbaar en zorgvuldig.

Selecteren is geen wedstrijd, maar een ontwikkeltaak. Het gaat om de hele sporter, niet alleen om te prestatie van vandaag. Niet om oordeel, maar om richting. Niet de vraag wie nu de beste is, maar wat een speler nodig heeft om morgen te groeien. Wanneer selectie zo wordt benaderd, ontstaat de ontwikkelcultuur die jeugd- en clubhockey nodig heeft: mensgericht, transparant en toekomstbestendig.

Door: Senna Bombach

• Mülders, J. (2026). Workshop “Visie op selecteren”, HTC4-opleiding KNHB. Utrecht: Koninklijke Nederlandse Hockey Bond. Mondelinge bijdrage over selectie, visie en ontwikkelgericht coachen.

• KNHB (2025). Blauwdruk Technisch Beleid. KNHB, Utrecht. Interne beleidsdocumenten gericht op breed opleiden, flexibel indelen en technisch beleid.

• KNHB (2018). Visie op de ontwikkeling van hockeyers. KNHB, Utrecht. Gebaseerd op o.a. de Zelfdeterminatie Theorie van Deci & Ryan. Wetenschappelijk onderbouwd kader voor plezier, verbinding, autonomie en ontwikkeling in sport. Gebaseerd op o.a. de Zelfdeterminatietheorie van Deci & Ryan.

• Pedagogisch Sportklimaat (z.j.). Jeugdsportkompas Geraadpleegd via: https://www.pedagogischsportklimaat.nl/jeugdsportkompas/ Kader voor kindgericht coachen, veilig sportklimaat en samenwerking tussen speler, trainer en ouder.

• Schipper-Van Veldhoven, N., & Thielens, A-M. (z.j.). Expertbijdragen vanuit Pedagogisch Sportklimaat en KNHB-workshops (o.a. binnen HTC4) over pedagogiek, veilig leerklimaat, en jeugdontwikkeling. Mondelinge en inhoudelijke bronnen gebruikt bij de duiding van het Jeugdsportkompas.

• Idema, W. (2026). Lieve mensen winnen niet. A.W. Bruna Uitgevers. Over sportclichés, zelfregie, reflectie en leren via nieuwsgierigheid en vergelijking.

• Ubuntu-filosofie Gebaseerd op de Afrikaanse levensfilosofie “Ik ben omdat wij zijn”. Veel gebruikt binnen leiderschap en coachingsliteratuur, o.a. toegepast door Mülders in zijn visie op dienend coachen.